communicatietrainingen

Coaching in het algemeen

Coaching is een begrip dat al jaren bestaat met verschillende definities. Wij houden aan dat coaching effectief is als de coach de coachee (gecoachte) beter laat functioneren, zonder er zelf beter van te worden. De coach doet zijn werk belangenloos – hooguit met een financiële genoegdoening! Vanuit bovenstaande definitie functioneert coachend management niet, omdat hier wel belangen spelen. De manager wordt er immers beter van als de medewerker beter zijn/haar werk doet.
Coaching kan op diverse manieren gebeuren bijvoorbeeld op provocatieve, sturende of therapeutische wijze. In dit artikel gaan wij uit van oplossingsgericht coaching.

Waarom oplossingsgericht coaching

Het blijkt dat deze methode effectiever is dan andere varianten omdat deze werkwijze er van uitgaat dat de gecoachte dikwijls zelf reeds de oplossing van zijn “probleem” kent, maar er (nog) niet bij kan. Via een bepaalde vraagstelling wordt bereikt dat de cliënt bij de oplossing komt. Bovendien is een zogenoemd 8-stappenmodel ontwikkeld, dat effectief blijkt te zijn en dat overdraagbaar is. Dit betekent dat coaches, die al in de praktijk werkzaam zijn deze methode kunnen aanleren zodat zij extra keuzes van werken krijgen.

Wat is oplossingsgerichte coaching?

Bij oplossingsgericht werken ligt de nadruk op het vinden van de hulpvraag en op het analyseren wat al goed gaat. Oplossingsgericht werken baseert zich op de aannames en methoden van de Solution Focused Brief Therapy (SFBT). Deze methode is ontwikkeld door Steve de Shazer en Insoo Kim Berg in hun Brief Family Therapy Center in Millwaukee (zie literatuur 1) en wordt nu ook in Nederland steeds meer toegepast mede door het werk van Louis Cauffman (zie literatuur 2). Het is een vorm die tevens bruikbaar blijkt te zijn bij het coachen, managen en adviseren van individuen in organisaties. Uit diverse onderzoeken blijkt dat deze methode effectiever en sneller werkt dan veel traditionele vormen (lees: probleemgerichte vormen). Dit betekent een toepassing van de SFBT methoden in de context van persoon, werk en organisatie. De basisgedachte is dat voor iedere cliënt specifieke geïndividualiseerde oplossing(en) voor problemen het beste werken en dat vrijwel iedereen competent is om zijn eigen problemen op te lossen. Deze oplossingen ontstaan door zinvolle vragen van de de coach. De cliënt komt dan dikwijls zelf met de oplossing(en). Het 8 - stappenmodel (zie verder op), dat hiervoor uitgewerkt is houdt zich hiermee bezig.

Hoe werkt oplossingsgerichte coaching?

In het algemeen zijn gemiddeld 5-7 sessies nodig om cliënten weer te laten functioneren. In de eerste sessie wordt een vertrouwensband tussen coach en coachee opgebouwd (eerste stap van het 8-stappenmodel). Als dit is gebeurd dan wordt uitvoerig gezocht naar de hulpvraag. Dit blijkt vaak een lastige opgave omdat dikwijls een andere vraag onder de hulpvraag zit. Als de uiteindelijke hulpvraag helder is dan wordt gekeken of hier sprake is van een probleem of beperking. Ook wordt onderzocht of de coachee bijvoorbeeld zelf komt of gestuurd is. De vraagstelling wordt hierop gebaseerd.
Indien dit duidelijk is wordt bekeken welke zaken wel goed gaan en wat de coachee dan anders doet. Dit leidt vaak al tot mogelijke oplossingen.
Gedurende de vervolgsessies worden mogelijke oplossingen verder gedetailleerd naar aanleiding van oplossingsgerichte opmerkingen van de coachee. Diverse verfijningstechnieken zijn hiervoor ontwikkeld zoals bijvoorbeeld een schaalvraag. Hiermee kan de vordering van het proces redelijk objectief worden “gemeten”.
Er zijn situaties waarbij de methode van oplossingsgericht werken minder functioneert zoals ernstig medicijn gebruik, sommige angst- en paniek-stoornissen, geweldsdelicten en incest. In de aangegeven literatuur- verwijzingen zijn deze uitzonderingen om deze methode te gebruiken beschreven.
Uit ervaringen in de literatuur en onze eigen ervaring blijkt dat  5 tot 7 sessies inderdaad voldoende zijn om het gewenste resultaat te bereiken. Ook zien wij weinig terugval bij onze cliënten.

Wat zou de rol van NLP kunnen zijn?

Uit deze beschrijving moge duidelijk zijn dat het uiteindelijk resultaat van deze werkwijze staat en valt met de communicatievaardigheden van de coach en diens instelling. Het respect voor de cliënt en het besef, dat de cliënt meer over zijn/haar oplossing weet is van belang voor een goed traject van coaching. Het herkennen van o.a. prime concerns en emoties blijkt van groot belang te zijn voor zowel de coach als de coachee.
Het blijkt dat de coach die een NLP opleiding heeft gevolgd (minimaal op practitionersniveau) beter in staat is de juiste vragen te stellen dan degene die deze training niet heeft gevolgd. Hiermee wordt geen waardeoordeel geveld over het eindresultaat van een coachingtraject.
De kunst van het vragenstellen en het beheersen van bijvoorbeeld callibratie-, dissociatie- en herkader-technieken blijken een goede basis te zijn om de cliënt beter tot resultaat te laten komen. Wij zien dat in de diverse coachopleidingen meer aandacht wordt besteed aan het aanleren van de op NLP gebaseerde communicatietechnieken; dit past ook in onze visie. Een nader onderzoek hiernaar zou nuttig kunnen zijn.
In ieder geval zien wij opgeleide coaches dikwijls terug op de NLP-opleiding om hun vaardigheden verder uit te bouwen. Tevens blijkt dat door een NLP-vooropleiding de oplossingsgerichte coach tot een grotere prestatie kan komen vanwege het feit, dat minder energie gebruikt wordt bij zijn werk.

De voordelen van de combinatie van NLP en oplossingsgericht coachen aan de hand van het 8 stappenmodel:

Stap 1: Contact leggen

Omdat het van belang is een goede werkende relatie met de gecoachte op te bouwen zijn rapport maken, afstemmen op het zintuiglijk kanaal d.m.v. modaliteiten en predikaten, het format en de metaprogramma’s krachtige hulpmiddelen die ervoor zorgen dat de gecoachte zich snel begrepen en veilig voelt.

Stap 2: Context verhelderen

Dit betekent horen wat zich afspeelt rondom het probleem en het registreren van hulpbronnen en resources die het bereiken van een oplossing vergemakkelijken. Het metamodel toepassen en kunnen uitvragen hoe het probleem soms minder voorkomt, zet de gecoachte in zijn eigen kracht. Hij vertelt zichzelf wat hij anders doet en denkt, als het probleem minder voorkomt. Dit geeft de gecoachte de mogelijkheid om hier meer van te doen.

Stap 3: Doelen formuleren

Het uitvragen van de hulpvragen wordt aanzienlijk makkelijk door te kalibreren en discongruentie te kunnen waarnemen en horen. De Cartesiaanse logica laat de gecoachte vertellen wat op onbewust niveau de hulpvraag is en geeft zicht op de vraag achter de vraag en mogelijke doelen. En als NLP-er weten we als geen ander wat het nut is van het SMART maken van doelen.

Stap 4: Resources ontdekken

Resources ontdek je door aandacht te hebben voor wat goed werkt bij de gecoachte. Door middel van anker technieken kun je behalve horen wat de bronnen zijn van de gecoachte deze ook verankeren in de probleemsituatie.

Stap 5: Uitzonderingen zoeken

Er zijn altijd momenten te vinden waar het probleem zich niet of anders voordoet. Deze momenten kun je als NLP-er uitmetamodelleren en je kunt de vragen zo stellen dat de gecoachte jou kan leren het probleem niet te hebben. Ook de kwantum linguïstiek geeft in zijn vraagstelling bij uitstek mogelijkheden om ook het onbewuste potentieel van de gecoachte te helpen activeren, zodat er als vanzelf mogelijkheden opborrelen.

Stap 6: Complimenteren

Reframen is een krachtig hulpmiddel om de gecoachte zichzelf op een nuttiger manier te laten bekijken. Met nuttiger wordt bedoeld zicht gevend op hulpbronnen, kwaliteiten en mogelijkheden van de gecoachte.

Stap 7: Leren denken in gradaties.

Niets maakt zo hulpeloos als te denken dat er altijd problemen zijn en dat niemand je ooit zal begrijpen.
Het metamodel is een prachtig hulpmiddel om andere ervaringen boven tafel te krijgen. Zwart-wit denken kan dan overgaan in kleurdenken.

Stap 8: Toekomstprojecties maken

Wij als NLP-er zijn als geen ander geschoold in "stel dat"-vragen. Ook kunnen we de tijdlijn gebruiken om de gecoachte te assisteren zijn toekomst te ervaren en vandaar uit in kleine stappen aan de oplossing te werken.

Kortom NLP-ers gebruiken hun metapositie en weten als geen ander dat als iets niet werkt je er beter mee kunt stoppen en iets anders kunt proberen.
De oplossingsgerichte benadering is anders en biedt een werkende methode om iets anders te doen als NLP even iets minder werkt.
Zij biedt onder andere handvatten voor gestuurde cliënten, een plan van aanpak bij complexe problemen en is uitermate bruikbaar bij gecoachten, die een psychiatrisch verleden hebben.
Ook bij burnout en RSI is er een duidelijke meerwaarde te constateren als NLP en oplossingsgericht coachen wordt gecombineerd.

Literatuur:

  1. o.a.: de Shazer, S & Berg, I.K. (1992). Doing therapy: A post-structural re-vision. In Journal of Marital & Family Therapy, vol. 18, No. 18
  2. Louis Cauffman Oplossingsgericht Management & Coaching: Simpel werkt het best., 2de editie, Lemma 2003.ISBN 90-5931-182-5.
© 2019 IVCN - Instituut voor communicatieve vaardigheden - Oplossingsgerichte trainingen en Coaching. Alle rechten voorbehouden.
Realisatie: emma-design
Back to Top